Przejdź do treści

Jak zmierzyć rezystancję izolacji przewodów przed zakryciem instalacji?

Elektryka

Miernik i przewody elektryczne - pomiar rezystancji izolacji przed zakryciem instalacji

Przewody ułożone w bruzdach i peszlach przechodzą przez ręce kilku ekip: elektryka, tynkarza, glazurnika, czasem hydraulika z wiertarką. Wystarczy jedno przetarcie izolacji o krawędź puszki, przebicie gwoździem albo przegięcie przewodu przy wciąganiu do rurki, żeby po latach pojawiły się problemy z wybijającym różnicówką obwodem. Dlatego pomiar rezystancji izolacji warto wykonać nie tylko przy odbiorze, ale także przed zakryciem instalacji.

Czym jest rezystancja izolacji

Rezystancja izolacji to opór, jaki stawia materiał osłony przewodu przepływowi prądu między żyłami oraz między żyłą a ziemią. Dobra izolacja ma bardzo duży opór, liczony w megaomach, a nawet gigaomach. Gdy izolacja jest uszkodzona, zawilgocona lub zanieczyszczona, opór spada i przez osłonę zaczyna płynąć prąd upływu. Skutkiem może być zadziałanie wyłącznika różnicowoprądowego, nagrzewanie się przewodu, a w skrajnym przypadku porażenie lub pożar.

Zwykły multimetr nie nadaje się do tego badania. Mierzy on opór przy napięciu kilku woltów, a izolacja zachowuje się inaczej pod napięciem roboczym. Pomiar wykonuje się miernikiem rezystancji izolacji, który podaje napięcie probiercze stałe, najczęściej 500 V dla instalacji 230/400 V.

Na wynik wpływa kilka czynników niezależnych od jakości przewodu. Rezystancja izolacji spada wraz ze wzrostem temperatury i wilgotności, dlatego pomiar w świeżo otynkowanym, wilgotnym budynku może dać niższe wartości niż ten sam pomiar po kilku tygodniach. Znaczenie ma też długość obwodu. Im dłuższy przewód, tym większa powierzchnia izolacji, przez którą płyną prądy upływu, więc długie obwody gniazd na całym piętrze wypadają gorzej niż krótki obwód oświetlenia w łazience.

Dlatego wynik zawsze zapisuje się razem z datą, warunkami i opisem obwodu. Taka dokumentacja ułatwia porównanie przy kolejnych pomiarach okresowych, które w budynkach mieszkalnych wykonuje się co kilka lat.

Jakie wartości są wymagane

Wymagania dla instalacji niskiego napięcia określa norma PN-HD 60364-6. Dla typowej instalacji domowej najważniejsze są poniższe wartości:

Napięcie znamionowe obwoduNapięcie probierczeMinimalna rezystancja izolacji
SELV i PELV (bardzo niskie napięcie)250 V DC0,5 MΩ
Do 500 V, w tym 230/400 V500 V DC1 MΩ
Powyżej 500 V1000 V DC1 MΩ

W nowej, suchej instalacji wyniki są zwykle znacznie wyższe od minimum, często setki megaomów. Wynik bliski granicy, na przykład kilka megaomów w świeżo ułożonym przewodzie, nie oznacza jeszcze błędu, ale jest sygnałem, że warto sprawdzić odcinek przewodu dokładniej.

Jak przygotować obwody do pomiaru

  1. Odłącz zasilanie i upewnij się próbnikiem, że na przewodach nie ma napięcia. Pomiar wykonuje się wyłącznie na instalacji beznapięciowej.
  2. Odłącz odbiorniki i elementy elektroniczne: ściemniacze, czujniki ruchu, zasilacze LED, sterowniki rolet, ograniczniki przepięć. Napięcie probiercze może je uszkodzić, a podłączone urządzenia zaniżają wynik.
  3. Rozłącz przewody w rozdzielnicy lub wyłącz wszystkie wyłączniki nadprądowe badanego obwodu, tak żeby mierzyć sam przewód.
  4. Zmierz rezystancję między każdą parą żył: L-N, L-PE i N-PE, a w obwodach trójfazowych także między fazami. Odczyt robi się po ustabilizowaniu się wskazania.
  5. Rozładuj obwód po pomiarze. Większość mierników robi to automatycznie, ale przewód o dużej długości gromadzi ładunek, który może być wyczuwalny przy dotknięciu.

Najwygodniej wykonać pomiary od razu po ułożeniu przewodów, gdy puszki są jeszcze otwarte, a potem powtórzyć je po tynkowaniu. Porównanie obu wyników pokazuje, czy przewód nie został uszkodzony podczas prac wykończeniowych. Pomocny jest wtedy dobrze opisany projekt obwodów, o którym piszemy w poradniku, jak rozplanować obwody elektryczne w domu.

Kto może wykonać pomiar i co z wynikiem

Pomiary odbiorcze nowej instalacji, które trafiają do protokołu, wykonuje osoba z uprawnieniami elektrycznymi w zakresie pomiarów, przyrządem z aktualnym świadectwem wzorcowania. Protokół jest potrzebny między innymi przy odbiorze budynku, przy zgłoszeniu do zakładu energetycznego i często przy ubezpieczeniu domu. Samodzielny pomiar kontrolny przed tynkowaniem ma sens, jeśli dysponujesz odpowiednim miernikiem i wiesz, jak bezpiecznie go używać.

Przed samodzielnym pomiarem zapoznaj się z instrukcją miernika. Napięcie 500 V prądu stałego nie jest groźne przy krótkim dotknięciu w takim stopniu jak napięcie sieciowe, ale przy niesprawnych przewodach pomiarowych lub nieuwadze może spowodować bolesne porażenie. Podczas pomiaru nikt nie powinien dotykać badanego obwodu, a w budynku warto uprzedzić inne ekipy, że przewody są sprawdzane.

Gdy wynik jest za niski:

  • sprawdź, czy wszystkie odbiorniki są odłączone, bo to najczęstszy powód zaniżonego wyniku,
  • podziel obwód na odcinki, rozłączając go w puszkach, i zmierz każdy osobno,
  • obejrzyj miejsca wejścia przewodu do puszek i rozdzielnicy, przejścia przez ściany i miejsca mocowania listew,
  • jeśli przewód był narażony na wilgoć, pozwól mu wyschnąć i powtórz pomiar.

Typowe miejsca uszkodzeń to krawędzie metalowych puszek i rozdzielnic, przejścia przez stropy, odcinki, w których przewód był mocowany gwoździem z zaczepem, oraz okolice podejść hydraulicznych, gdzie ktoś wiercił otwory pod kołki. Uszkodzenie bywa niewidoczne, bo nacięta izolacja zewnętrzna może zasłaniać przetartą izolację żyły. Pomiar odcinkami pozwala zawęzić miejsce problemu do jednego fragmentu ściany.

Po skończonych pracach warto pomiar powtórzyć już z podłączonym osprzętem, ale nadal bez odbiorników elektronicznych. Wynik może być nieco niższy niż przy samych przewodach, ale nie powinien spadać do wartości granicznych. Do dokumentacji dołącza się też pomiar skuteczności ochrony przeciwporażeniowej i sprawdzenie działania wyłączników różnicowoprądowych, opisane w tekście jak wybrać wyłącznik różnicowoprądowy.

Uszkodzonego przewodu nie należy łatać taśmą w bruździe. Odcinek trzeba wymienić, najlepiej od puszki do puszki. O tym, jak czytać oznaczenia przewodów i dobierać ich typ, przeczytasz w artykule o oznaczeniach na izolacji kabli i przewodów. Mierniki instalacyjne, w tym przyrządy do pomiaru rezystancji izolacji, znajdziesz w kategorii mierniki i multimetry.

Przeczytaj także