Przejdź do treści

Rejestracja parametrów zasilania pomaga znaleźć przyczynę migotania światła i wyłączania maszyn w warsztacie

Elektryka

Miernik, przewody pomiarowe i narzędzia elektryka na stole - przygotowanie do pomiaru analizatorem jakości energii

Gdy w warsztacie lub małym zakładzie miga oświetlenie, falowniki zgłaszają błędy, a wyłączniki zadziałają raz na kilka dni bez widocznego powodu, najskuteczniejszym krokiem jest kilkudniowa rejestracja parametrów zasilania w rozdzielnicy. Pokazuje ona, czy przyczyną są zapady i wahania napięcia z sieci, czy zjawiska powstające w samej instalacji, takie jak przeciążenie przewodu neutralnego, wyższe harmoniczne albo rozruchy dużych silników.

Zwykły miernik uniwersalny w takich przypadkach zawodzi. Pokazuje wartość napięcia w chwili pomiaru, a problemy z zasilaniem trwają często ułamki sekundy i pojawiają się o konkretnych porach, na przykład rano, gdy ruszają sprężarki, albo w południe, gdy rośnie produkcja z fotowoltaiki u sąsiadów. Bez zapisu w czasie trudno powiązać objaw z przyczyną, a wymiana kolejnych urządzeń na nowe nie rozwiązuje problemu.

Jak przebiega pomiar i co rejestruje analizator

Do diagnostyki używa się przyrządu, który przez dłuższy czas zapisuje wartości napięć i prądów we wszystkich fazach. Taki analizator jakości energii podłącza się zwykle w rozdzielnicy głównej obiektu, a w razie potrzeby także w podrozdzielnicy zasilającej podejrzane urządzenia. Napięcia mierzy się przez krokodylki lub sondy na szynach albo zaciskach, a prądy cęgami lub elastycznymi cewkami Rogowskiego założonymi na przewody fazowe i neutralny.

Czas rejestracji

Ocena jakości napięcia według normy PN-EN 50160 odnosi się do okresu tygodniowego i w praktyce właśnie tyle trwa pełny pomiar. Przy problemach, które pojawiają się codziennie, wstępną diagnozę daje już rejestracja dobowa, ale tydzień pozwala uchwycić zarówno dni robocze, jak i weekend, kiedy w sieci pracuje mniej odbiorników. Ma to znaczenie, bo różnice między tymi okresami pomagają odróżnić problem zewnętrzny od wewnętrznego.

Najważniejsze mierzone parametry

Analizator zapisuje wiele wielkości jednocześnie. Przy typowej diagnostyce w warsztacie najbardziej przydatne są:

  • wartość skuteczna napięcia w każdej fazie, uśredniana zwykle co 10 minut, oraz jej odchylenia od wartości znamionowej 230 V,
  • zapady, wzrosty i przerwy napięcia zapisywane jako zdarzenia z dokładnym czasem, głębokością i długością trwania,
  • wskaźnik migotania światła krótkoterminowy Pst i długoterminowy Plt, który opisuje, jak uciążliwe dla człowieka są szybkie wahania napięcia,
  • wyższe harmoniczne napięcia i prądu oraz współczynnik THD, czyli łączne odkształcenie przebiegu,
  • asymetria napięć między fazami, ważna dla silników trójfazowych,
  • moc czynna, bierna i współczynnik mocy, które pokazują obciążenie i ewentualną potrzebę kompensacji,
  • prąd w przewodzie neutralnym, który przy dużej liczbie zasilaczy impulsowych potrafi przekroczyć prądy fazowe.

Przewody i bezpieczeństwo przy podłączaniu

Podłączenie analizatora odbywa się w czynnej rozdzielnicy, więc wykonuje je osoba z uprawnieniami, w rękawicach i z narzędziami o odpowiedniej kategorii pomiarowej. Kategoria przyrządu i akcesoriów musi odpowiadać miejscu pomiaru: w rozdzielnicy głównej budynku wymagana jest zwykle CAT IV, w podrozdzielnicach CAT III. Dotyczy to także przewodów, bo kategoria całego zestawu jest równa najniższej kategorii jego elementu. Dlatego do analizatora dobiera się przewody pomiarowe z oznaczoną kategorią i osłoniętymi końcówkami. Uszkodzone lub zbyt krótkie przewody z nieznaną kategorią potrafią zniweczyć zabezpieczenia drogiego przyrządu, a przy zwarciu stanowią realne zagrożenie dla osoby wykonującej pomiar.

Ważne jest też poprawne przypisanie faz i kierunku cęgów. Odwrotnie założone cęgi pokażą ujemną moc czynną, a zamienione fazy zafałszują obraz asymetrii i mocy. Większość analizatorów ma funkcję sprawdzenia podłączenia na wykresie wskazowym, którą warto uruchomić przed zamknięciem rozdzielnicy i pozostawieniem przyrządu na kilka dni.

Jak czytać wyniki i co z nimi zrobić

Po zakończeniu rejestracji dane przenosi się do programu producenta, który tworzy wykresy i raport. Interpretacja polega na porównaniu zdarzeń z objawami zgłaszanymi przez użytkowników. Jeśli pracownicy notowali godziny, w których zawiesiła się maszyna lub zgasło światło, łatwo zestawić je z zapisem zapadów i skoków prądu.

Problem po stronie sieci

Na problem zewnętrzny wskazują zapady i wahania napięcia, którym nie towarzyszy wzrost prądu pobieranego przez obiekt. Jeśli napięcie spada, a prądy w instalacji pozostają na tym samym poziomie, przyczyna leży zwykle w sieci dystrybucyjnej: u innych odbiorców, w przeciążonym transformatorze albo na długiej linii napowietrznej. Raport z analizatora jest wtedy konkretnym dokumentem, z którym można wystąpić do operatora sieci. Wartości odniesienia podaje norma PN-EN 50160, a dla odbiorców przyłączonych do sieci niskiego napięcia także przepisy dotyczące funkcjonowania systemu elektroenergetycznego.

Problem w instalacji obiektu

Jeśli spadek napięcia pojawia się dokładnie w chwili wzrostu prądu, źródło jest wewnątrz. Typowy przykład to rozruch sprężarki lub dużej piły, który przez ułamek sekundy pobiera kilkukrotność prądu znamionowego i powoduje przygaśnięcie oświetlenia na tej samej fazie. Rozwiązaniem bywa softstart lub falownik, przeniesienie oświetlenia na inną fazę albo zwiększenie przekroju przewodu zasilającego.

Wysoki prąd w przewodzie neutralnym przy względnie równym obciążeniu faz wskazuje na trzecią harmoniczną generowaną przez zasilacze impulsowe, oświetlenie LED i komputery. Przewód neutralny nie ma zabezpieczenia nadprądowego, więc jego przegrzewanie się bywa niewidoczne aż do uszkodzenia izolacji. W takich przypadkach rozważa się zwiększenie przekroju przewodu N, filtry harmonicznych albo rozdzielenie odbiorników na osobne obwody.

Przegląd termowizyjny jako uzupełnienie

Analizator mówi, co dzieje się z prądem i napięciem, ale nie pokaże, które konkretne połączenie się grzeje. Dlatego po rejestracji, w czasie pełnego obciążenia obiektu, wykonuje się przegląd rozdzielnic kamerą termowizyjną lub prostszym przyrządem. Do szybkiej kontroli pojedynczych zacisków wystarczy termometr termowizyjny, który łączy pomiar punktowy z obrazem cieplnym o niskiej rozdzielczości. Oba rodzaje przyrządów mają swoje miejsce: termometr termowizyjny sprawdza się przy rutynowych obchodach, a kamera przy dokumentowaniu stanu całej rozdzielnicy. Gorące miejsce przy jednym z zacisków w połączeniu z wynikami analizy, na przykład przeciążonym przewodem N, daje pełny obraz problemu.

Przy odczycie temperatur trzeba pamiętać o emisyjności. Błyszczące szyny miedziane i niklowane śruby odbijają promieniowanie z otoczenia i pokazują zaniżoną temperaturę. Pewniejszy pomiar daje izolacja przewodu tuż przy zacisku lub matowa naklejka o znanej emisyjności. Porównuje się też elementy tego samego typu w podobnych warunkach: jeśli dwa z trzech zacisków w wyłączniku mają 35°C, a trzeci 60°C, to ten trzeci wymaga sprawdzenia momentu dokręcenia i stanu styków.

Wyniki pomiaru warto zachować razem z protokołem pomiarów okresowych instalacji. Powtórzenie rejestracji po wprowadzeniu zmian, takich jak montaż softstartu czy przebudowa obwodów, pozwala obiektywnie sprawdzić, czy problem został rozwiązany, zamiast polegać na wrażeniu, że światło miga rzadziej.

Pytania od czytelników

Czy analizator można zostawić w rozdzielnicy bez nadzoru?

Tak, przyrządy rejestrujące są do tego przeznaczone, ale rozdzielnicę trzeba zamknąć i oznaczyć, a przewody i cęgi poprowadzić tak, żeby nie dało się ich przypadkowo zerwać. Zasilanie analizatora warto zabezpieczyć tak, aby zanik napięcia nie przerwał zapisu.

Czy pomiar jakości energii ma sens w domu jednorodzinnym?

Ma, gdy objawy są uporczywe, na przykład falownik fotowoltaiki często wyłącza się z powodu zbyt wysokiego napięcia. Rejestracja pokazuje wtedy, czy napięcie w sieci rzeczywiście przekracza dopuszczalne wartości i czy reklamacja do operatora jest zasadna.

Przeczytaj także